Doğum Sancısını Azaltmanın Yolları

Batı ülkelerinde sezaryen sayısının çoğalmasına rağmen, masaj, doğum havuzları ve hipnoz gibi normal doğum tekniklerinin de popülerliği gittikçe artmaktadır. Ama, bu terapilerin büyük bir çoğunluğu herhangi ciddi bir teste tabi tutulmadığından, onların plasebo veya hiçbir şey yapmamaktan daha iyi olup olmadıklarını bilmek zordur.

Yüksek kaliteli klinik denemelerin neticelerini inceleyip insanların sağlıkları konusunda kanıtlanmış değerlere dayanan kararlar almalarına yardım eden uluslararası bir organizasyon olan Cochrane Collaboration’ın, doğum sırasında kullanılan farklı ağrı kesici metotların tümünü bir araya toplayan araştırmasının bir sebebi de bu konuya eğilmektir. Bu metotlar epidural gibi oturmuş tıbbi prosedürlerden başlayarak saf su enjeksiyonları, hipnoz ve masaj gibi yöntemlere kadar uzanmaktaydı.

Bulguların değerlendirilmesinden sonra metotlar üç kategoriye ayrıldı: işe yarayanlar, işe yarayabilecek olanlar ve karar verilebilmesi açısından kanıtları yetersiz olanlar. Kesinlikle işe yarayanlar epidural ve gaz ve hava idi; diğer hiçbir tıp dışı yöntem bu sınıflamaya giremedi. Suda doğum, gevşeme, akupunktur ve masaj ise “işe yarayabilir” sınıfına girmeyi başardı. Çoğu durumda, bu yöntemlerle ilgili sadece birer adet kaliteli deney olmasına rağmen, plasebo veya hiçbir şey yapmamaya karşı, sancıları hafiflettikleri ve doğum deneyimini iyileştirdikleri görüldü.

Cochrane Collaboration’ın kanıtlarını yetersiz bulduğu yöntemler ise hipnoz, steril su enjeksiyonu, aromaterapi, TENS, biyolojik geribildirim ve petidin gibi opioid ilaçların kullanımıydı. Bu da, sözü geçen yöntemlerin işe yaramadıklarını değil, sadece onların faydasını ispat eden kaliteli araştırmaların olmadığını söylemektedir.

Gelin bazı ağrı önleyici alternatif yöntemler konusundaki kanıtlara detaylı bir şekilde göz atalım.

Suda doğum

Bir zamanlar geçici bir moda olarak düşünülen doğum havuzları şimdi pek çok ülkenin doğum servislerinde, ve özellikle İngiltere’deki hastanelerin dörtte üçünden fazlasında bulunan, olağan bir tesisat haline gelmiştir. Doğum havuzu taraftarları, sıcak suyun kasılmaların acısını hafiflettiğini, yırtılma riskini azalttığını ve hamilelerin doğum konusunda kendilerini daha fazla kontrolde hissetmelerini sağladığını savunurlar. Ama bütün bunlara rağmen, kadınların suda fazla ısınması veya üşümesi ve bebeğin enfeksiyon kapma veya boğulma riskleri gibi konular kadınları hâlâ suda doğum yapma konusunda korkutmaya devam etmektedirler. Bu yöntemi tercih edenlerin büyük çoğunluğu, havuzdan doğum gerçekleşmeden önce çıkarlar ve bu da duyulan endişelerin yersiz olduğunu gösterir -ayrıca, yapılmış çalışmalara göre de, doğumu suda tamamlayan kadınlarda komplikasyon riskinin attığı konusunda da ikna edici herhangi bir kanıt bulunmamaktadır.

Sıcak suya girerek doğum yapmanın etkilerini araştıran on iki adet çalışmayı inceleyen Cochrane Collaboration, bu yöntemin, sezaryen ve (forseps veya vakumla yapılan) aletli doğum sayılarında veya bebeğin sağlığında ve yırtılma riski konularında herhangi bir değişiklik yapmadığını ama sancının yoğunluğunu azalttığını ve kadınların doğum deneyimlerinden daha hoşnut olmalarım sağladığım buldu.

Deri altı (transkütanöz) elektrikli sinir uyarımı (stimülasyonu) (TENS)

TENS aletleri, genellikle belin alt arkasına takılarak, birkaç elektrotla deriye düşük yoğunlukta elektrik uyarısı veren ve o bölgeye titreşim hissi sağlayan küçük kutulardan oluşurlar. TENS’in neden bu etkiyi oluşturduğu tam anlaşılamamakla beraber, bu konuda bir teori elektriksel vuruların omurgada ağrı iletimini engelleyen sinirleri uyarmasıdır. Ayrıca TENS hamilenin dikkatini dağıtıyor ve kendisine kasılmalarını kontrol edebildiği hissini veriyor da olabilir.

TENS’in doğum sancısında işe yarayıp yaramadığı konusunu araştıran pek çok deney yapılmıştır ama bunlardan sadece birkaç tanesi onu yararlı bulurken, büyük bir çoğunluğu hiçbir faydasını bulamamıştır. Bu sebepten, İngiltere’de doktorlar için kanıtlara dayanan rehberler yayınlayan National Institute for Health and Clinical Excellence, TENS’in doğum sancılarını rahatlatan bir yöntem olarak tavsiye edilmemesini istemiştir. Bu deneylerden on yedi tanesini inceleyen Cochrane Collaboration, TENS’in, ağrı yoğunluğu veya ağrı giderimi memnuniyeti açısından çok küçük veya sıfır etkisinin olduğu sonucuna varmıştır.

Masaj

Doğuma hazırlık kurslarına katılırsanız, büyük ihtimalle, size doğum sırasında faydalı olabilecek bazı masaj teknikleri gösterilecektir. Bu masajlardan en sık kullanılanı, eşinizin el ayasının altını veya başparmaklarını kullanarak omurganızın bitimine kuvvetlice masaj yapmasıdır ki bunun kasılma ağrılarım engellediği varsayılır. Sancılar sırasında omuz veya sırt masajları da sizi rahatlatabilir. Masajın doğum sancılarını hafifletip hafifletmediğini araştıran altı adet deneyi inceleyen Cochrane Collaboration, sancıların ilk evresinde bir miktar işe yarayan bu metodun, daha sonrasında herhangi bir etkisinin olmadığını bulmuştur.

Akupunktur veya akubası

Her ne kadar akupunkturun nasıl etki yaptığı hakkında yeterli bilimsel açıklama olmasa da, doğum sancısını hafifleten akupunktur noktaları genellikle ellerde, ayaklarda ve kulaklarda bulunur.

Cochrane Collaboration on üç adet çalışmayı inceledi ve hem akupunkturun, hem de akubasının ağrı yoğunluğunu hafiflettiği ve kadınların ağrı giderimi memnuniyetini arttırdığını buldu. Ayrıca aletli doğum (forseps veya vakum ile) ve sezaryen oranını azaltmayla bağlantılarını tespit etti. Her ne kadar bu bulgu epey etkileyici olsa da, on üç deneyden yalnızca üç tanesi aletli doğum riskini ve 120 kadını kapsayan bir tanesi de sezaryen oranları ile ilişkilerini inceledi. Ağrı gideri-mini inceleyen çalışmalar arasındaki farklılıklar da akupunkturun etkisi konusunda kesin bir şey söylemeyi zorlaştırmaktadır. Yapılan diğer araştırmalar da> konu üzerinde daha fazla çalışma yapılması gerektiği sonucuna vardılar.

Hipnoz

Hipnozla doğum, gevşemeyip kendini mesela güzel bir bahçe gibi bambaşka bir yerde hayal etmeyi veya kafanda vücudundaki hisleri açıp kapatacak bir düğmeye sahip olduğunu canlandırmayı öğreten bir kendi kendini hipnoz şeklidir. Ayrıca, kadınlara kendilerini sakinleştirmeleri ve itmeye yardım edebilmeleri için nefes teknikleri öğretilir ve kendileri “ağrı” yerine “baskı”, “kasılmalar” yerine “dalgalar” kelimelerini kullanmaya teşvik edilirler. Burada esas amaç, doğumun normal bir şekilde ilerlemesi için gerginlik ve korkuyu azaltmaktır ve her ne kadar “hipnotize edilmiş” olsalar bile kadınlar olaylara hakimdir ve etrafın tümüyle farkındadırlar.

Hipnozla doğum tekniğini kullanmış bir kişi olarak, bu tekniğin gerçek sancılarımın başlamasından önceki dönemde endişelerimi azalttığını söyleyebilirim ama doğum sırasında yardımcı olduğu konusunda bir şey söyleyemem. Çünkü ben, işler iyice kötüleştiğinde, yüzüncü kez “her tatlı sancı dalgasını kucakla” diyen MP3 çalara sünger atmaya kalkıştım.

Doğumda hipnozu inceleyen az sayıdaki çalışma da bu görüşüme onay verme eğilimindedir. Her ne kadar, beş adet çalışmayı kapsayan bir Cochrane incelemesi, hipnoz uygulayanlarda ağrı kesici ilaçların kullanımında bir düşüş ve normal vajinal doğumda bir artma olasılığı bulmuşsa da, Cochrane Collabora-tion tüm incelemelerin üstünden geçtiğinde hipnoz uygulayan kadınlarla uygulamayanlar arasında ağrı giderimi memnuniyeti ve doğum deneyimleri açısından hiçbir fark olmadığını gördü.

Gevşeme ve yoga

Her ne kadar hipnozla benzer olsalar da, progresif kas gevşetme ve yoga gibi gevşeme tekniklerinin bazı faydaları olduğu görülmüştür. On bir adet çalışma üzerinde yapılan bir incelemede, bu tekniklerin ağrı yoğunluğunu azalttığı ve ağrı giderimi memnuniyetini arttırarak genel doğum memnuniyetini geliştirdiği bulunmuştur.

Aromaterapi

Cochrane Collaboration, bu ağrı yönetiminin doğumdaki etkileri konusunda, sadece iki adet kaliteli çalışma bulabilmiştir. Aromaterapi ile plasebo ve hiçbir şey uygulamamayı karşılaştıran bu araştırmalar da, ağrının yoğunluğu veya normal doğum veya sezaryen olasılığı konularında hiçbir farklılık görülememişlerdir. Ayrıca, farklı gruplardaki kadınlarda ilave ilaç kullanımında da bir farklılık bulunmamıştır.